Bankacılık Operasyonları & Kredi Yaşam Döngüsü · 03

Limitler, Kullanım & Risk Tutarı

Gözden geçirme: 14 Temmuz 2026Kapsam: Türkiye/TFRS ana eksen; CRR3, EBA, FINREP ve COREP bölümleri AB karşılaştırmasıdır.Okuma kuralı: Simülatörler öğretici sadeleştirmedir; düzenleyici hesap değildir.

en çok karıştırılan kavramlar

Kredi riski ekibine yeni katılan herkes ilk hafta şu soruyla karşılaşır: "Limitimiz 10 milyon, kullanımımız 7 milyon — EAD'ımız kaç?" Cevap ne ürün tipine, ne kullanım şekline, ne de hangi çerçevede baktığına göre değişiyor.

Bu sayfada limit, kullanım ve maruz kalma (exposure) arasındaki farkı somutlaştıracağız. Soyut kalmak yerine sayılarla, sliderla ve ürün tiplerini karşılaştırarak.

Limit
Azami kullanım hakkı
Bankanın müşteriye tahsis ettiği maksimum kredi tutarı. Müşteri bu tutara kadar kullanabilir ama kullanmak zorunda değil.
Örnek: Ticari müşteriye 10 Milyon TL rotatif limit tahsis edildi. Müşteri henüz hiç kullanmadı → limit 10M, kullanım 0.
Kullanım (Drawn)
Fiilen çekilen tutar
Müşterinin o ana kadar limitten çektiği ve henüz geri ödemediği tutar. Bankanın bilançosunda aktif olarak yer alır.
Örnek: Müşteri limitinin 7M TL'sini kullandı → drawn = 7M, undrawn = 3M. Bilanço etkisi 7M TL.
Undrawn (Kullanılmayan)
Taahhüt edilmiş ama çekilmemiş
Müşterinin çekme hakkı olduğu ama henüz kullanmadığı tutar. Banka bu tutarı fon olarak ayırmalı mı? Basel çerçevesinde bu sorunun yanıtı hayır değil.
Örnek: 10M limitten 7M çekildi. 3M undrawn → taahhüt altı tutar. Müşteri yarın tamamını çekebilir.
Exposure at Default (EAD)
Temerrüt anındaki tahmin
Müşteri temerrüde düştüğünde bankanın ne kadar risk taşıyacağının tahmini. Drawn'dan büyük olabilir — undrawn kısmın bir bölümünün çekileceği varsayılır.
EAD = Drawn + (Undrawn × CCF) — CCF nedir? Aşağıda.

limit & EAD simülatörü

Sliderları hareket ettirerek drawn tutar ve CCF oranını değiştir — EAD'ın nasıl değiştiğini anlık gör. İki farklı ürün tipi için dene.

🔄 Rotatif Kredi (Revolving)
📋 Vadeli Kredi (Term)
Limit (TL)
10.000.000
Kullanım (%)
%70
CCF (%)
%75
Limit dağılımı
10.000.000 TL
Drawn
Undrawn
Drawn (çekilmiş) Undrawn (taahhüt)
Drawn
7.000.000
TL · fiilen kullanılan
Undrawn × CCF
2.250.000
TL · beklenen çekim
EAD
9.250.000
TL · temerrüt tahmini
Hesaplama
EAD = 7.000.000 + (3.000.000 × %75) = 9.250.000 TL
Rotatif kredilerde CCF kritik: müşteri stres altında kalan limitini tam çekme eğilimindedir. Bu nedenle CCF genellikle %75–100 bandında uygulanır.
Simülatörde dikkat: rotatif kredilerde EAD, limit'e yaklaşabilir (CCF=100% ise tam limite eşit). Vadeli kredilerde EAD ise her ay azalır. Bu fark EAD modelinin neden ürün tipine göre ayrı kalibrasyon gerektirdiğini açıklar.

ürün tipleri: revolving vs term

Aynı müşteriye, aynı limitle iki farklı ürün verildiğinde risk profili köklü şekilde farklılaşır. Hem kullanım davranışı hem de EAD hesabı değişir.

🔄
Rotatif Kredi
Revolving
Kullanım şekliEsnek, tekrar kullanılır
Geri ödemeFaiz + anapara kısmen
Limit yenilenir mi?Evet — ödeyince limit açılır
CCF uygulanır mı?Evet — undrawn için
EAD tahminiDrawn + Undrawn × CCF
Örnek ürünlerİşletme kredisi, kredi kartı
Stres dönemlerinde müşteriler undrawn limitlerini çekme eğilimindedir — bu "drawdown riski" EAD'ı artırır ve CCF kalibrasyonunu zorlaştırır.
📋
Vadeli Kredi
Term
Kullanım şekliTek seferlik, sabit tutar
Geri ödemeSabit taksitler (anapara + faiz)
Limit yenilenir mi?Hayır — ödeme azaltır borcu
CCF uygulanır mı?Hayır — undrawn yok
EAD tahminiOutstanding bakiye
Örnek ürünlerKonut kredisi, yatırım kredisi
EAD zamanla deterministik olarak azalır — amortisman tablosundan doğrudan hesaplanabilir. Model belirsizliği revolving'e göre çok düşük.
Validasyon notu: EAD modeli kurulurken hangi ürün segmentinin kapsama alındığı kritik. Revolving ve term ürünlerini ayrım gözetmeden aynı kalibrasyonda toplamak risklidir. Ortak model kullanılacaksa ürün davranışı, segmentasyon ve performans farkı açıkça test edilmelidir.

CCF nedir, neden önemli?

Credit Conversion Factor (CCF), taahhüt edilmiş ama henüz çekilmemiş tutarın temerrüt anında ne kadarının kullanılmış olacağının tahminidir. Kısaca: undrawn kısmı "gerçek" riske dönüştüren katsayı.

Taahhüt Tipi CRR3 (Basel 3.1) SA-CCF Mantık / değişiklik Örnek EAD etkisi
Koşulsuz iptal edilebilir (UCC) — örn. kredi kartı limiti %10* Eski %0'dan yükseldi. EU geçişi: 2025–2029 %0; 2030–2032’de nihai %10’un sırasıyla %25/%50/%75’i; tam %10 2033’ten itibaren 1M undrawn → +100K EAD
Diğer taahhütler (vade ayrımı kalktı) %40 YENİ: eski %20 (<1y) / %50 (>1y) ayrımı kaldırıldı, tek oran 1M undrawn → +400K EAD
Kısa vadeli, kendi kendini tasfiye eden ticari akreditif %20 Düşük riskli, mal hareketine bağlı 1M → +200K EAD
İşlem-ilişkili gayrinakdi (teminat mektubu, NIF/RUF) %50 Performans garantisi niteliği 1M → +500K EAD
Doğrudan kredi ikamesi / finansal garanti %100 Kredi kadar riskli — tam dönüşüm 1M → +1M EAD
IRB (kendi CCF) — CRR3 ile kısıtlandı Model + floor UCC ve A-IRB-dışı portföylerde öz-CCF yasak; SA-CCF kullanılır. EAD ≥ çekilmiş + %50 × SA-CCF × undrawn (input floor) Segment + taban bazlı

*UCC için %10 nihai değerdir; EU'da 2025'ten itibaren kademeli devreye girer (aşağıdaki zaman çizelgesine bak).

CRR3, EAD/CCF tarafını üç yönden sıkılaştırdı: (1) UCC artık %0 değil — kredi kartı gibi büyük undrawn defterleri için sermaye yaratır; (2) taahhütlerde vade-bazlı %20/%50 ayrımı tek %40'a indi; (3) IRB'de öz-CCF tahmini daraltıldı ve EAD input floor geldi: EAD, çekilmiş bakiye + %50 × SA-CCF × undrawn toplamının altına inemez. Üçü de bu modellerin validasyon kapsamını genişletti.

UCC geçişi — sessiz ama büyük etki

CRR3'ün en sinsi etkilerinden biri kredi kartlarında. Bir kredi kartı limiti tipik bir koşulsuz iptal edilebilir taahhüttür (UCC): banka istediğinde kapatabilir, bu yüzden eski kuralda undrawn kısma %0 CCF uygulanıyordu — yani 100 milyar TL'lik kullanılmamış kart limiti sermaye anlamında "görünmezdi".

CRR3 bunu %10'a çıkardı. EU bankalara nefes payı verdi: 2025–2029 arasında %0; 2030, 2031 ve 2032’de nihai %10 oranının sırasıyla %25, %50 ve %75’i; tam %10 ise 2033’ten itibaren. Aşağıda örnek bir 100 milyar TL undrawn kart defteri seç — yılları gez, EAD ve sermaye yükünün nasıl "yoktan" doğduğunu gör.

Uygulanan CCF
0%
Doğan EAD
0 Mr TL
Ek sermaye (RW %75)
0 Mn TL
Validasyon & planlama açısı: Bu, model hatası değil ama sermaye planlamasında gerçek bir kalem. "Hiç değişmeyen" bir portföyün RWA'sı sadece takvim yüzünden yıllar içinde artıyor. Sermaye projeksiyonu, ICAAP ve fiyatlama bunu içermeli. Ayrıca perakende kart için davranışsal CCF (gerçekte stres altında çekim oranı %50+ olabilir) ile regülatif SA-CCF (%10) arasındaki fark, IRB ve ekonomik sermaye tartışmasının tam ortasında durur.

exposure — hangi çerçeve, hangi tanım?

Aynı kredi için "ne kadar risk var?" sorusunun cevabı hangi çerçevede baktığına göre farklılaşır. Bu 03. sayfanın Blok 2 ile bağlantı noktası — Blok 2'de (sayfa 08) bunu derinlemesine ele alacağız.

Kredi Risk Çerçevesi
Öğretici kısayol: EAD ≈ çekilmiş tutar + kullanılmamış taahhüt × CCF. Düzenleyici yaklaşım, netleştirme, kredi koruması ve ürün özellikleri gerçek exposure değerini değiştirebilir.
Risk / IRB
Muhasebe Çerçevesi
Brüt defter değeri, etkin faiz yöntemi ve ilgili tahakkuklarla oluşan muhasebe tutarıdır. TFRS 9 ECL, yalnızca bu tutara sabit oran uygulamak değil; olasılık ağırlıklı ve iskonto edilmiş nakit açıklarını ölçmektir.
IFRS 9
Regülatif Çerçeve
RWA hesabı için exposure: kredi dönüşüm faktörü ile ağırlıklandırılmış tutar. Sermaye yükümlülüğü bu tutardan üretilir.
Basel III
Yönetim Raporlaması
Çoğu zaman limit bazlı raporlama: toplam tahsis vs kullanım. Ekonomik sermaye veya RAROC hesaplarına girdi.
MIS / RAROC
Aynı kredi → 4 farklı "tutar". Bu tutarsızlık değil, kasıtlı tasarım: her çerçeve farklı bir soruyu yanıtlıyor. Sayfa 08'de bu dört görünümü aynı örnek kredi üzerinden yan yana analiz edeceğiz.

Birincil kaynaklar ve kapsam

Metin bu kaynaklar üzerinden 14 Temmuz 2026 tarihinde kontrol edildi. AB kuralları Türkiye’de doğrudan uygulanan BDDK kuralları gibi okunmamalıdır.

Mehmet Yığılı · Bankacılık Operasyonları & Kredi Yaşam Döngüsü · 03 / 12 · © 2026