Aynı kredi, farklı ölçüler: bakiye, kayıp ve sermaye
Bilanço değeri, beklenen kayıp, maruziyet ve sermaye farklı ölçülerdir. Aynı krediye ait bu sonuçları karşılaştırmadan önce tanımı, ufku ve hesaplama tabanı eşleştirilir.
bankada en çok sorulan soru
Aynı krediye ilişkin üç raporda farklı tutarlar görülebilir: muhasebe toplantısında 8.4M TL deniyor, risk raporunda 9.1M TL yazıyor, yönetim sunumunda 7.8M TL görünüyor. Üçü de aynı krediye bakıyor. Hangisi doğru?
Bu tutarların hepsi doğru olabilir; bunun için ölçüm tanımları ve aralarındaki hesap köprüsü açıklanmalıdır. Muhasebe "bu kredinin defter değeri ne?" diye soruyor. Risk ekibi "temerrüt olursa ne kadar kaybederiz?" diye soruyor. Yönetim "bu kredi bize ne kadar getiri sağlıyor?" diye soruyor. Regülatör ise "bunun için ne kadar sermaye ayır" diyor.
Farklı sorular → farklı çerçeveler → farklı tanımlar → farklı sayılar. Bu kasıtlı bir tasarım. Sorun değil. Ama hangi sayının hangi soruya ait olduğunu bilmeden toplantılarda kaybolursun.
Aşağıdaki simülatörde aynı krediyi 4 farklı perspektiften anlık gör.
aynı kredi — 4 farklı sayı
Kredi parametrelerini değiştir — her perspektifin aynı krediye nasıl farklı baktığını anlık izle.
Kredi parametreleri — sliderları hareket ettir
Limit (M TL)
10
Kullanım (%)
%75
PD (%)
%3.5
LGD (%)
%45
CCF (%)
%75
Risk ağırlığı (%)
%100
Sermaye ort. (%)
%12
IFRS 9 Stage
1
📒
Muhasebe
IFRS 9
"Bu kredinin bilanço değeri ne? Bugün ne kadar karşılık ayırmalıyım?"
Net defter değeri
7.35M TL
Gross carrying amount7.50 M TL
ECL karşılığı−0.15 M TL
Stage1 · 12-aylık
Taahhüt karşılığı (ayrı)
⚠️
Kredi Riski
Tek dönem örneği
"Temerrüt olursa ne kadar kaybederiz? Beklenen kayıp kaç?"
Expected Loss (EL)
0.146M TL
EAD9.38 M TL
PD × LGD × EAD3.5%×45%×9.38M
Temerrüt varsayımında kayıpLGD × EAD
🏛
Regülatör
Basel III
"Bu kredi için ne kadar sermaye ayrılmalı?"
Sermaye yükümlülüğü
1.125M TL
RWA9.38 M TL
Risk ağırlığı%100
Sermaye oranı%12
📈
Yönetim / dönem maliyeti
MIS
"Yıllık beklenen kayıp ve sermayenin kullanım maliyeti ne?"
Yıllık EL + sermaye maliyeti
Yüksek
Sermaye maliyeti varsayımıYıllık %10
EL + sermaye × %100.148 + 1.125 M TL
Limit kullanım verimi%75 — iyi
Muhasebe örneğinde Stage 1 için yıllık PD, Stage 2 için sabit yıllık PD’den türetilen 5 yıllık kümülatif PD = 1 − (1 − PD)^5 kullanılır. Stage 3’te kayıp payı doğrudan uygulanır. İskonto ve vade boyunca değişen kullanım modellenmez. Taahhüt karşılığı net kredi bakiyesinden düşülmez; ayrı gösterilir. Yönetim panelindeki yıllık %10 sermaye maliyeti bir varsayımdır; gelir ve diğer giderler verilmediği için kârlılık sonucu üretilmez.
PD %3.5, Stage 1: EL küçük, ECL küçük, sermaye yükümlülüğü orta. Şimdi PD'yi %15'e çek — Stage'i 3'e al. Tüm perspektifler aynı anda nasıl değişiyor?
tanım farkları — 3 kritik kavram
Sayıların farklı çıkmasının temelinde çoğu zaman aynı kelimeye farklı anlam yüklenmesi yatıyor. Aşağıdaki 3 kavram bankanın en çok karıştırılan tanımları. Her sekmeye tıkla.
Temerrüt (Default)
Maruz Kalma (Exposure)
Kayıp (Loss)
Muhasebe (IFRS 9)
Stage 3, kredi-değer düşüklüğüne uğramış finansal varlıktır. 90 gün gecikme temerrüdün daha geç oluşmadığına ilişkin çürütülebilir ön kabuldür; finansal sıkıntı, taviz veya iflas olasılığı gibi kanıtlar Stage 3’ü daha önce de doğurabilir.
IFRS 9, temerrüdü tam tanımlamaz; standarda göre banka kendi tanımını yazmalı.
Kredi Riski / IRB
CRR/EBA tanımı (EBA/GL/2016/07): 90 gün gecikme + materiality eşiği (mutlak €100/€500 ve göreli >%1) ve/veya unlikeliness-to-pay. Üç bacaklı, net kriterli.
IRB modellerinde bu tanım PD eğitim setini belirler. Muhasebe Stage 3 ile düzenleyici temerrüt benzer kanıtları kullanabilir; ancak amaç, önemlilik eşiği ve değerlendirme zamanı farklı iki testtir.
BDDK / Regülatör
BDDK kredi sınıflandırması: 3. grup (tahsil imkânı sınırlı), 4. grup (tahsili şüpheli), 5. grup (zarar niteliği) — NPL = 3–5. grup; Türk mevzuatı Basel ile kısmi örtüşme.
BDDK ve IFRS 9 tanımı tam örtüşmeyebilir → NPL oranı farklı çıkabilir aynı portföy için.
İç CBS / Operasyonel
Genellikle DPD ≥ 90 otomatik flag'i. Unlikeliness to pay nitel kriter — manual değerlendirme gerektirir, sıklıkla kaçırılır.
CBS tanımı IFRS 9 tanımından dardır → CBS'de temerrüt yok ama IFRS 9'da Stage 3 olabilir.
Muhasebe (IFRS 9)
Brüt defter değeri: zarar karşılığı düşülmeden önceki itfa edilmiş maliyet tutarı. Anapara yanında etkin faiz yöntemi, ücretler ve tahakkuklar etkileyebilir.
Net tutar = gross − ECL provision. Finansal durum tablosunda sunum ve dipnot ayrıntısı geçerli raporlama formatına göre değerlendirilir.
Bu panelde EAD ≥ drawn; CCF %0–100 arasında seçilir. Gerçek vade ve kullanım dinamikleri ayrıca modellenir.
Regülatör (Basel III)
CCF uygulandıktan sonra risk ağırlıklandırmasına tabi tutar. CCF ürün ve yaklaşım koşullarına bağlıdır; IRB kapsamında da düzenleyici parametreler kullanılabilir.
RWA hesabında kullanılan "exposure" gross'tan farklı. Netting ve teminat etkisi de uygulanabilir.
Yönetim / MIS
Genellikle limit bazlı gösterim: toplam tahsis vs kullanım. Ekonomik sermaye hesabında EAD kullanılır, MIS raporunda limit tutarı öne çıkar.
Yönetim "10M TL limiti var" diyebilir iken risk "EAD 9.4M" diyebilir — ikisi de tutarlı ama farklı konu.
Muhasebe (IFRS 9)
ECL, olasılık ağırlıklı ve etkin faiz oranıyla iskonto edilmiş nakit açıklarının bugünkü değeridir. PD×LGD×EAD yaygın bir uygulama yaklaşımıdır; 12 aylık veya ömür boyu kapsam stage’e göre belirlenir.
ECL "beklenen" kayıp — gerçekleşen değil. Senaryo bazlı, forward-looking.
Kredi Riski / IRB
Expected Loss (EL) = PD × LGD × EAD. Unexpected Loss (UL) = sermaye tamponunun karşıladığı. EL muhasebe ECL'iyle örtüşmez çünkü farklı PD/LGD/EAD kullanılabilir.
EL ≈ ECL ama değil. PIT vs TTC farkı, forward-looking makro overlay olmayabilir.
Regülatör (Basel III)
IRB regülatif EL = PD(TTC) × LGD(downturn) × EAD — sermaye "beklenmedik kayıp" (UL) içindir. Bu regülatif EL, uygun karşılıklarla kıyaslanır: EL > karşılık → fark CET1'den düşülür (shortfall); karşılık fazlası sınırlı biçimde Tier 2'ye eklenir.
Yani Basel EL ≠ IFRS 9 ECL: farklı PD/LGD (TTC/downturn vs PIT) ve floor'lar. Aradaki fark doğrudan sermayeye dokunur — bir sonraki interaktif bunu sayısallaştırıyor.
Yönetim / MIS
Cost of risk: gerçekleşen karşılık gideri / ortalama portföy. Yönetimin P&L kalemidir. NPL oranı ayrı izlenir. RAROC'ta EL maliyet olarak kullanılır.
Yönetim "geçen yıl cost of risk %1.2" der — bu ECL/EL değil, fiilen ayrılan karşılık. Fark önemli.
EL ≠ ECL — aynı harfler, farklı sayı
"Sayılar neden farklı?"nın en ince ve en validasyon-kritik cevabı burada. Muhasebe ECL'i ile Basel regülatif EL'i aynı PD×LGD×EAD iskeletini kullanır ama parametrelerin içeriği farklıdır. Başlangıçta ikisini eşitle, sonra her düğmeyi açarak regülatif EL'in muhasebeden nasıl ayrıştığını ve aradaki farkın sermayeye nasıl dokunduğunu gör.
Karşılaştırma paneli, muhasebede yalnızca çekilmiş kredi karşılığını gösterir. Kullanılmamış taahhütlerin de IFRS 9 kapsamındaki karşılığı olabilir; bunların ayrı gösterilmesi ECL kapsamı dışında oldukları anlamına gelmez. PD tabanı, TTC dönüşümü değildir. Örnek +15 puan LGD artışı düzenleyici bir sabit değildir. Gerçek IRB EL açığı, uygun karşılıklar ve kapsam eşleştirilerek hesaplanır.
hangi sayıyı ne zaman kullanırsın?
Soru / Karar
Doğru kaynak
Neden?
Mali tablo hazırlama
GL / IFRS 9
Muhasebe standardı zorunluluğu. Gross ve net tutar ayrı gösterilmeli.
PD model eğitimi & backtesting
Risk DWH + CBS
IRB temerrüt tanımı geçerli. CBS çapraz doğrulama için şart.
LGD modeli kalibrasyon
Tahsilat sistemi + GL
Gerçekleşen recovery verisi. İkisinin mutabık olması şart.
Hem EL maliyeti hem sermaye maliyeti dahil edilmeli. Faiz geliri ile netleş.
NPL oranı raporlama
BDDK tanımı
Regülatif kategoriler geçerli. IFRS 9 Stage 3 ≠ BDDK NPL — ikisi ayrı izlenmeli.
IFRS 9 karşılık yeterliliği
ECL Engine + denetçi
ECL modeli çıktısı ve management overlay. Denetçi bağımsız değerlendiriyor.
Model validasyonu
Risk DWH — ama tümünü sorgula
Validasyon tüm tanımları belgeli olarak sorgular: temerrüt, EAD, LGD kaynakları.
farklar kasıtlı — bu bir sorun değil
Bu noktaya gelince önemli bir şeyi netleştirmeliyiz: farklı perspektiflerin farklı sayılar üretmesi bir hata değil. Her çerçeve farklı bir riski farklı bir amaçla ölçüyor. Sorun, bu farkların anlaşılmadan yan yana konulmasıdır.
Muhasebe çerçevesi
Yatırımcıya doğru resmi göster
IFRS 9 yatırımcının bilanço okurken gerçek kredi riskini görmesini sağlamak için tasarlandı. Forward-looking, senaryo bazlı, zaman değerini içeriyor.
IRB / Risk çerçevesi
İçsel karar almayı optimize et
PD, LGD, EAD modelleri bankanın kendi portföyünü fiyatlandırması, limit koyması ve sermaye dağıtması için. Dışa değil içe dönük bir çerçeve.
Basel III çerçevesi
Sistemik riski sınırla
Regülatör bireysel bankanın değil finansal sistemin istikrarını düşünüyor. Muhafazakar, standartlaştırılmış — bireysel banka optimizasyonuna değil karşılaştırılabilirliğe öncelik veriyor.
Yönetim çerçevesi
Hissedar değerini maksimize et
RAROC, risk-adjusted return — bankanın sermayesini en verimli nasıl kullanacağını bulmak için. Kârlılık odaklı, kısa ve orta vade öncelikli.
Bu sayfanın özeti: aynı kredi için dört farklı ekibin dört farklı sayı üretmesi normaldir. Anormal olan sayıları birbirine karıştırmak veya neden farklı olduklarını açıklayamamak. Sayfa 09'da (Mutabakat & Veri Kalitesi) bu farklılıkları sistematik olarak nasıl izleyip raporlayacağını göreceğiz.
Birincil kaynaklar ve kapsam
Örnek ve anlatım revizyonu: 9 Eylül 2026. Aşağıdaki birincil kaynakların yargı alanı ve yürürlük kapsamı ayrı değerlendirilir.