Bankacılık Operasyonları & Kredi Yaşam Döngüsü · 08
Rakamlar Neden Ekipten Ekibe Farklılaşır?
bankada en çok sorulan soru
Yeni başlayan herkesin mutlaka yaşadığı an: muhasebe toplantısında 8.4M TL deniyor, risk raporunda 9.1M TL yazıyor, yönetim sunumunda 7.8M TL görünüyor. Üçü de aynı krediye bakıyor. Hangisi doğru?
Cevap: hepsi doğru — ama farklı sorulara. Muhasebe "bu kredinin defter değeri ne?" diye soruyor. Risk ekibi "temerrüt olursa ne kadar kaybederiz?" diye soruyor. Yönetim "bu kredi bize ne kadar getiri sağlıyor?" diye soruyor. Regülatör ise "bunun için ne kadar sermaye ayır" diyor.
Farklı sorular → farklı çerçeveler → farklı tanımlar → farklı sayılar. Bu kasıtlı bir tasarım. Sorun değil. Ama hangi sayının hangi soruya ait olduğunu bilmeden toplantılarda kaybolursun.
Aşağıdaki simülatörde aynı krediyi 4 farklı perspektiften anlık gör.
aynı kredi — 4 farklı sayı
Kredi parametrelerini değiştir — her perspektifin aynı krediye nasıl farklı baktığını anlık izle.
Kredi parametreleri — sliderları hareket ettir
Limit (M TL)
10
Kullanım (%)
%75
PD (%)
%3.5
LGD (%)
%45
CCF (%)
%75
Risk ağırlığı (%)
%100
Sermaye ort. (%)
%12
IFRS 9 Stage
1
Muhasebe
IFRS 9
"Bu kredinin bilanço değeri ne? Bugün ne kadar karşılık ayırmalıyım?"
Net defter değeri
7.35M TL
Gross carrying amount7.50 M TL
ECL karşılığı−0.15 M TL
Stage1 · 12-aylık
Kredi Riski
IRB
"Temerrüt olursa ne kadar kaybederiz? Beklenen kayıp kaç?"
Expected Loss (EL)
0.146M TL
EAD9.38 M TL
PD × LGD × EAD3.5%×45%×9.38M
UL (Unexpected Loss)~1.2× EL
Regülatör
Basel III
"Bu kredi için ne kadar sermaye ayrılmalı?"
Sermaye yükümlülüğü
0.900M TL
RWA7.50 M TL
Risk ağırlığı%100
Sermaye oranı%12
Yönetim / RAROC
MIS
"Bu kredi kârlı mı? Sermaye verimliliği ne?"
Risk-adjusted spread göstergesi
Yüksek
Gelir kaynağıDrawn tutar bazlı
Maliyet: EL + sermaye0.146 + 0.900 M TL
Limit kullanım verimi%75 — iyi
PD %3.5, Stage 1: EL küçük, ECL küçük, sermaye yükümlülüğü orta. Şimdi PD'yi %15'e çek — Stage'i 3'e al. Tüm perspektifler aynı anda nasıl değişiyor?
tanım farkları — 3 kritik kavram
Sayıların farklı çıkmasının temelinde çoğu zaman aynı kelimeye farklı anlam yüklenmesi yatıyor. Aşağıdaki 3 kavram bankanın en çok karıştırılan tanımları. Her sekmeye tıkla.
Temerrüt (Default)
Maruz Kalma (Exposure)
Kayıp (Loss)
Muhasebe (IFRS 9)
Stage 3 = "credit-impaired." Kritik: DPD ≥ 90 veya "unlikeliness to pay" — ikisi birlikte değerlendirilir.
IFRS 9, temerrüdü tam tanımlamaz; standarda göre banka kendi tanımını yazmalı.
Kredi Riski / IRB
Basel/CRR tanımı: DPD ≥ 90 ve/veya unlikeliness to pay. EBA/GL/2016/07 kriterleri geçerli. İki bacaklı tanım.
IRB modellerinde bu tanım PD eğitim setini belirler. Tanım değişirse tüm model yeniden kalibre edilmeli.
BDDK / Regülatör
BDDK kredi sınıflandırması: 3. grup (tahsili şüpheli) veya 4–5. grup (zarar niteliği) — Türk mevzuatı Basel ile kısmi örtüşme.
BDDK ve IFRS 9 tanımı tam örtüşmeyebilir → NPL oranı farklı çıkabilir aynı portföy için.
İç CBS / Operasyonel
Genellikle DPD ≥ 90 otomatik flag'i. Unlikeliness to pay nitel kriter — manual değerlendirme gerektirir, sıklıkla kaçırılır.
CBS tanımı IFRS 9 tanımından dardır → CBS'de temerrüt yok ama IFRS 9'da Stage 3 olabilir.
Muhasebe (IFRS 9)
Gross carrying amount: sözleşme tutarı (senet tutarı). Tüm drawn bakiye, tahakkuk etmiş faiz dahil. ECL düşülmeden.
Net tutar = gross − ECL provision. Bilanço net tutarı gösterir.
Kredi Riski / IRB
EAD: temerrüt anındaki tahmini tutar. Drawn + (Undrawn × CCF). Gelecekteki çekim davranışını modeller.
EAD ≥ drawn. Rotatif kredilerde EAD limit'e yaklaşır. Term kredilerde drawn = EAD.
Regülatör (Basel III)
CCF uygulandıktan sonra risk ağırlıklandırmasına tabi tutar. Standart yaklaşımda CCF sabit, IRB'de model bazlı.
RWA hesabında kullanılan "exposure" gross'tan farklı. Netting ve teminat etkisi de uygulanabilir.
Yönetim / MIS
Genellikle limit bazlı gösterim: toplam tahsis vs kullanım. Ekonomik sermaye hesabında EAD kullanılır, MIS raporunda limit tutarı öne çıkar.
Yönetim "10M TL limiti var" diyebilir iken risk "EAD 9.4M" diyebilir — ikisi de tutarlı ama farklı konu.
Muhasebe (IFRS 9)
ECL (Expected Credit Loss): PD × LGD × EAD, zaman değeri ile iskonto edilmiş. 12-aylık veya lifetime, Stage'e göre. P&L'e gider kaydedilir.
ECL "beklenen" kayıp — gerçekleşen değil. Senaryo bazlı, forward-looking.
Kredi Riski / IRB
Expected Loss (EL) = PD × LGD × EAD. Unexpected Loss (UL) = sermaye tamponunun karşıladığı. EL muhasebe ECL'iyle örtüşmez çünkü farklı PD/LGD/EAD kullanılabilir.
EL ≈ ECL ama değil. PIT vs TTC farkı, forward-looking makro overlay olmayabilir.
Regülatör (Basel III)
Gerçekleşen kayıp (backtesting için). Beklenen kayıp zaten fiyatlandırılmış sayılır. Sermaye "beklenmedik kayıplar" (UL) için. Kayıp = write-off.
Regülatör ECL'i değil gerçekleşen NPL ve write-off'u izler. Karşılık yeterliliği ayrı kontrol.
Yönetim / MIS
Cost of risk: gerçekleşen karşılık gideri / ortalama portföy. Yönetimin P&L kalemidir. NPL oranı ayrı izlenir. RAROC'ta EL maliyet olarak kullanılır.
Yönetim "geçen yıl cost of risk %1.2" der — bu ECL/EL değil, fiilen ayrılan karşılık. Fark önemli.
hangi sayıyı ne zaman kullanırsın?
| Soru / Karar | Doğru kaynak | Neden? |
|---|---|---|
| Mali tablo hazırlama | GL / IFRS 9 | Muhasebe standardı zorunluluğu. Gross ve net tutar ayrı gösterilmeli. |
| PD model eğitimi & backtesting | Risk DWH + CBS | IRB temerrüt tanımı geçerli. CBS çapraz doğrulama için şart. |
| LGD modeli kalibrasyon | Tahsilat sistemi + GL | Gerçekleşen recovery verisi. İkisinin mutabık olması şart. |
| Sermaye yeterlilik hesabı | Basel III / BDDK | RWA: risk ağırlığı × exposure. Regülatif tanım kullanılmalı. |
| Portföy kârlılık analizi | MIS / RAROC | Hem EL maliyeti hem sermaye maliyeti dahil edilmeli. Faiz geliri ile netleş. |
| NPL oranı raporlama | BDDK tanımı | Regülatif kategoriler geçerli. IFRS 9 Stage 3 ≠ BDDK NPL — ikisi ayrı izlenmeli. |
| IFRS 9 karşılık yeterliliği | ECL Engine + denetçi | ECL modeli çıktısı ve management overlay. Denetçi bağımsız değerlendiriyor. |
| Model validasyonu | Risk DWH — ama tümünü sorgula | Validasyon tüm tanımları belgeli olarak sorgular: temerrüt, EAD, LGD kaynakları. |
farklar kasıtlı — bu bir sorun değil
Bu noktaya gelince önemli bir şeyi netleştirmeliyiz: farklı perspektiflerin farklı sayılar üretmesi bir hata değil. Her çerçeve farklı bir riski farklı bir amaçla ölçüyor. Sorun, bu farkların anlaşılmadan yan yana konulmasıdır.
Muhasebe çerçevesi
Yatırımcıya doğru resmi göster
IFRS 9 yatırımcının bilanço okurken gerçek kredi riskini görmesini sağlamak için tasarlandı. Forward-looking, senaryo bazlı, zaman değerini içeriyor.
IRB / Risk çerçevesi
İçsel karar almayı optimize et
PD, LGD, EAD modelleri bankanın kendi portföyünü fiyatlandırması, limit koyması ve sermaye dağıtması için. Dışa değil içe dönük bir çerçeve.
Basel III çerçevesi
Sistemik riski sınırla
Regülatör bireysel bankanın değil finansal sistemin istikrarını düşünüyor. Muhafazakar, standartlaştırılmış — bireysel banka optimizasyonuna değil karşılaştırılabilirliğe öncelik veriyor.
Yönetim çerçevesi
Hissedar değerini maksimize et
RAROC, risk-adjusted return — bankanın sermayesini en verimli nasıl kullanacağını bulmak için. Kârlılık odaklı, kısa ve orta vade öncelikli.
Bu sayfanın özeti: aynı kredi için dört farklı ekibin dört farklı sayı üretmesi normaldir. Anormal olan sayıları birbirine karıştırmak veya neden farklı olduklarını açıklayamamak. Sayfa 09'da (Mutabakat & Veri Kalitesi) bu farklılıkları sistematik olarak nasıl izleyip raporlayacağını göreceğiz.